Trong thời gian qua, vấn đề môi trường thường được nhắc đến chủ yếu ở các đô thị, khu công nghiệp hay nơi khai thác khoáng sản, trong khi ô nhiễm môi trường nông thôn lại chưa được quan tâm đúng mức. Hiện nay, tình trạng ô nhiễm tại các vùng nông thôn đang trở nên nghiêm trọng, thậm chí ở mức báo động, mà nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ ý thức chưa cao của một bộ phận người dân trong bảo vệ môi trường. Thực trạng này diễn ra phổ biến ở nhiều địa phương, trong đó có xã Mỹ Tú, thành phố Cần Thơ.

          1. Thực trạng ô nhiễm môi trường ở xã Mỹ Tú trong thời gian qua

          Xã Mỹ Tú được thành lập trên cơ sở sáp nhập xã Mỹ Tú, xã Mỹ Thuận và thị trấn Huỳnh Hữu Nghĩa (thuộc huyện Mỹ Tú trước đây), với diện tích tự nhiên có diện tích tự nhiên 86,63 km2, dân số 38.047 người trong đó, dân tộc Kinh 29.981 người, chiếm 78,8%, Khmer 7.169 người, chiếm 19%, Hoa 833 người, chiếm 2,2%. Xã Mỹ Tú có 23 ấp. Trong nhận thức của nhiều người, nông thôn thường gắn với hình ảnh yên bình, không khí trong lành, sông ngòi, ao hồ, kênh rạch xanh sạch và môi trường tự nhiên thoáng mát. Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy bức tranh môi trường nông thôn đã thay đổi đáng kể. Tình trạng ô nhiễm diễn ra ngày càng nhanh, phức tạp và ở một số nơi còn nghiêm trọng hơn cả khu vực đô thị. Đây không còn là vấn đề của một địa phương mà đã trở nên phổ biến tại nhiều địa phương, trong đó có xã Mỹ Tú, thành phố Cần Thơ. Vì vậy, nhận diện những vấn đề nổi cộm và đề xuất giải pháp khắc phục là yêu cầu cấp thiết nhằm cải thiện môi trường sống, góp phần xây dựng quê hương Mỹ Tú ngày càng văn minh, giàu đẹp và nghĩa tình.

          Thứ nhất, ô nhiễm từ rác thải sinh hoạt đang trở thành vấn đề đáng báo động. Sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương kéo theo lượng rác thải sinh hoạt tăng mạnh. Mặc dù địa phương đã có hệ thống thu gom rác thường xuyên. Tuy nhiên, vẫn còn tình trạng vứt rác bừa bãi ở ven đường, ao hồ, kênh rạch; việc xử lý rác bữa bãi như là đốt rác ngoài trời gây khói bụi độc hại, tự chôn lấp rác tại vườn, ruộng, gây ô nhiễm đất và nguồn nước, việc đốt rác thủ công còn phát tán các chất độc, hại gây nguy hại cho sức khỏe con người. Ngoài ra, việc vứt một số loại rác khó phân hủy trong môi trường tự nhiên như: các loại rác thải nhựa, mảnh thủy tinh vỡ (cửa kính, bóng đèn nêon, chai, lọ, màn hình TV,…) và các vật dụng bằng kim loại đe dọa sự an toàn của người tham gia giao thông và tham gia một số hoạt động khác.

          Thứ hai, ô nhiễm từ chăn nuôi và sản xuất nông nghiệp. Chăn nuôi gia súc, gia cầm quy mô lớn nhưng thiếu hệ thống xử lý chất thải khiến mùi hôi, nước thải chảy tràn lan ra môi trường. Ngoài ra, việc lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật, phân bón hóa học khiến tồn dư hoá chất trong đất, ô nhiễm nguồn nước ngầm, ao hồ, kênh rạch dẫn đến sự suy giảm đa dạng sinh học. Nhiều nơi ở xã Mỹ Tú đang đối mặt với tình trạng “đất chết”, một số ao hồ, kênh rạch tồn tại rất ít các loài thủy sản vì nước thải nông nghiệp không được xử lý.

          Thứ ba, nước thải sinh hoạt không qua xử lý. Hầu hết các hộ dân ở nông thôn trên địa bàn xả thẳng nước thải từ hoạt động ăn uống, tắm giặt ra kênh rạch mà chưa qua xử lý. Điều này tạo điều kiện cho vi khuẩn, mầm bệnh phát triển, gia tăng nguy cơ: tiêu chảy, kiết lị; bệnh về đường hô hấp; viêm da, dị ứng.

          Thứ tư, nhận thức về bảo vệ môi trường còn hạn chế. Ở nhiều nơi, các thói quen cũ như: xả rác xuống ao hồ, kênh rạch, ở ven đường; đốt rơm rạ, sử dụng túi ni lông và các loại rác thải khó phân ủy khác một cách tùy tiện… vẫn chưa thay đổi. Công tác tuyên truyền, giáo dục môi trường chưa được thực hiện thường xuyên và đồng bộ.

         2. Một số giải pháp góp phần bảo vệ môi trường nông thôn trên địa bàn xã Mỹ Tú

Từ thực trạng nêu trên, để giảm thiểu tình trạng ô nhiễm, người dân nông thôn có thể bắt đầu từ những việc nhỏ nhưng rất thiết thực:

Một là, thu gom, phân loại và xử lý rác đúng nơi quy định. Việc thu gom, phân loại rác thải ngay tại nhà sẽ giúp việc xử lý rác một cách thuận tiện, hiệu quả giảm thiểu mức độ ô nhiễm môi trường. Các loại rác thải dễ phân hủy có thể được ủ thành phân bón, rất tốt cho cây trồng; các loại rác nhựa, khó phân hủy được tập kết riêng, dễ dàng và an toàn cho đơn vị thu gom rác.

Hai là, hạn chế sử dụng túi ni lông và đồ nhựa dùng một lần. Túi ni lông và đồ nhựa dùng một lần rất thuận tiện cho người dân, tuy nhiên tác hại của chúng rất lớn, nhất là những hạt nhựa rất nhỏ không nhìn thấy được bằng mắt thường luôn bay lơ lửng trong không khí, điều gì xảy ra nếu chúng ta hít chúng mỗi ngày.

Ba là, không vứt rác ở ven đường, xuống kênh rạch, ao hồ. Những mảnh vỡ thủy tinh nằm rải rác ven đường, ở dưới ao hồ, kênh rạch; túi ni lông, quần áo cũ, … vương vải khắp nơi sẽ gây ô nhiễm môi tường, ảnh hưởng đến sinh hoạt thường ngày và gây mất an toàn cho người dân.

Bốn là, áp dụng mô hình chăn nuôi, trồng trọt an toàn – thân thiện môi trường. Việc chăn nuôi tập trung, có sử dụng hệ thống xử lý chất thải vừa có thể tận dụng làm phân bón cho cây trồng, có thể cung cấp năng lượng cho các sinh hoạt hằng ngày và hạn chế ô nhiễm môi trường.

Năm là, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đúng liều lượng, đúng chỉ dẫn. Theo khuyến cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường thì việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật phải tuân thủ nguyên tắc “4 đúng”, đó là: Đúng thuốc. Sử dụng đúng thuốc là bước đầu tiên và quan trọng nhất trong phòng trừ sâu bệnh hại cây trồng. Bởi lẽ, mỗi loại thuốc bảo vệ thực vật được sản xuất ra đều có hoạt chất riêng, chỉ hiệu quả với một nhóm sâu bệnh nhất định nào đó; Đúng lúc. Phun thuốc đúng thời điểm sẽ quyết định đến 80% hiệu quả của việc phòng trừ sâu bệnh; Đúng liều lượng, đúng nồng độ. Thuốc bảo vệ thực vật chỉ phát huy hiệu quả khi được pha đúng liều lượng; Đúng cách. Áp dụng thuốc bảo vệ thực vật đúng cách là yếu tố quyết định đến hiệu quả phòng trừ sâu bệnh cũng như đảm bảo an toàn cho cây trồng, môi trường và người sử dụng.

Sáu là, tham gia các hoạt động vệ sinh môi trường định kỳ tại địa phương. Các cơ quan, tổ chức, cá nhân, nhất là người dân cần tham gia các hoạt động vệ sinh môi trường định kỳ: các cơ quan, tổ chức định kỳ tổng vệ sinh khuôn viên của cơ quan, nơi làm việc và các công trình công cộng đảm bảo sáng, xanh, sạch, đẹp, thoáng mát để người dân đến liên hệ giải quyết các thủ tục hành chính được thoải mái đồng thời được hưởng thụ các giá trị tinh thần. Người dân phải thường xuyên vệ sinh trong khuôn viên nơi ở, các tuyến đường trước nơi ở sạch sẽ, thoáng mát; phân loại và bỏ rác đúng nơi quy định; có trách nhiệm bảo vệ môi trường và kiên quyết đấu tranh với những hành vi gây ô nhiễm môi trường; mạnh dạn tố giác những hành vi gây ô nhiễm môi trường với các cơ quan chức năng để có biện pháp xử lý nghiêm.

Ô nhiễm môi trường nông thôn không còn là vấn đề nhỏ lẻ mà đã trở thành mối đe dọa trực tiếp tới sức khỏe cộng đồng, chất lượng cuộc sống và sự phát triển bền vững của địa phương. Mỗi cá nhân, mỗi gia đình và cả hệ thống trị của xã Mỹ Tú cần chung tay hành động ngay hôm nay. Bảo vệ môi trường không chỉ là trách nhiệm, mà còn là hành động thiết thực để bảo vệ chính chúng ta và các thế hệ mai sau.